Marcel Deiss

De Elzas is een van de meest verrassende regio's van Frankrijk. Je waant je in Duitsland, niet in de laatste plaats vanwege de namen van de steden, straten en gebouwen, maar je vindt er de warmte en ontspanning die zo kenmerkend zijn voor het oosten van Frankrijk. De klassieke, bijna Zwitserse dorpjes, de prachtige historische gebouwen en kastelen, de heuvels en wijngaarden, het is een andere wereld. Zeker als je bent uitgenodigd bij een wijnboer die het echt anders doet dan zijn collega's en die het terroir boven alles stelt: Domaine Marcel Deiss.

En wat is een betere manier om in de stemming te komen dan door door een aantal wijngaarden van Marcel Deiss te fietsen: Mambourg, Grasberg en Rotenberg. Van buitenaf zie je wijngaarden en glooiende heuvels, maar het verschil zit onder de grond: de bodemsamenstelling kan binnen een paar meter enorm variëren, en deze variatie is complexer dan in de Bourgogne. En iedereen die wel eens voor de wijngaard van Montrachet heeft gestaan, weet hoe snel de bodemgesteldheid kan veranderen.

Als je Bergheim binnenrijdt, is het landgoed een must om te bezoeken.

Geschiedenis

De familie Deiss verbouwt al sinds 1744 druiven in het dorpje Bergheim, in het hart van de Elzas. De moderne geschiedenis van het wijnhuis begon echter pas echt in 1947, toen Marcel Deiss terugkeerde uit de Tweede Wereldoorlog en zijn eigen domein oprichtte.

Een beslissend keerpunt kwam in 1973, toen zijn kleinzoon Jean-Michel Deiss de leiding overnam na het afronden van zijn studie oenologie. Jean-Michel heeft deze plek omgetoverd tot een van de meest spraakmakende in de Elzas, deels dankzij de kwaliteit van de wijnen, deels dankzij zijn vaak controversiële opvattingen over wat Elzasser wijnen speciaal maakt. Tegenwoordig runt hij het domein samen met zijn zoon Matthieu, die geleidelijk het grootste deel van het dagelijkse werk in de kelder op zich heeft genomen.

Wijngaarden

Het domein cultiveert ongeveer 32 hectare wijngaarden verspreid over negen gemeenten langs ongeveer 20 kilometer van de Elzasser wijnroute. Het domein omvat verschillende Premier Cru en Grand Cru percelen, waaronder de beroemde Altenberg de Bergheim, Schoenenbourg en Mambourg. Bergheim zelf ligt in de Riboville breukzone, één van de meest gefragmenteerde geologische gebieden in Europa.

Terroir

De breukzone betekent een mozaïek van bodems binnen een zeer klein gebied: kalksteen, mergel, zandsteen, graniet en klei worden allemaal aangetroffen op de percelen van het domein. Voor Jean-Michel is terroir een holistisch concept: bodem, blootstelling, microklimaat, maar ook hoe mensen het land door de eeuwen heen hebben bewerkt. Zijn basisfilosofie is dat het terroir op de eerste plaats moet komen en de druivensoort op de tweede. De wijnen zijn gemaakt om het karakter van de plek waar ze vandaan komen uit te drukken, en niet zozeer het druivenras in de wijngaard.

De gebruikte druiven

Deiss werkt met niet minder dan 13 historische druivenrassen uit de Elzas, waaronder Riesling, Pinot Gris, Gewurztraminer, Muscat, Pinot Blanc, Pinot Noir, Sylvaner, Pinot Auxerrois, Pinot Beurot, Chasselas Rose en Traminer. Het grootste verschil zit hem in de 'co-planting': het gezamenlijk aanplanten van verschillende druivenrassen op één perceel, evenals het gezamenlijk oogsten en vinifiëren. Dit is precies hoe het vroeger in de Elzas ging, voordat wijngaarden met één druivenras de norm werden in de 20e eeuw. Jean-Michel was zo gepassioneerd om deze aanpak te promoten dat hij in 2005 de Franse autoriteiten overhaalde om de regels te veranderen, zodat Grand Cru-wijnen gemaakt konden worden van een blend van variëteiten uit één enkele wijngaard.

Wijnbouwmethode

De wijngaarden worden al jaren verbouwd met biologische landbouwmethoden, en sinds 1998 met biodynamische landbouwmethoden, zoals bevestigd door Ecocert en Demeter certificering. De opbrengsten worden laag gehouden. In de kelder wordt zo min mogelijk ingegrepen: persing van de hele tros, gisting met inheemse gisten, langzame gisting, vaak in houten vaten, lange rijping op de droesem en botteling zonder toevoeging van fijne stoffen of filtratie.

Wijnen

De wijnen zijn onderverdeeld in drie gamma's. Vins de Fruits zijn instapwijnen gemaakt van één druivenras. Vins de Terroirs zijn blends van wijngaarden met specifieke appellations op Village, Premier Cru en Grand Cru niveau, met als paradepaardjes Altenberg de Bergheim, Schoenenbourg en Mambourg. Vins de Temps bestaat uit laat geoogste wijnen, Vendange Tardive en de zeldzame zoete Sélection de Grains Nobles. De totale jaarproductie bedraagt ongeveer 10.000 dozen.

Een proeverij bij Marcel Deiss

We werden hartelijk verwelkomd door Marie-Helene Deiss, die ons meteen liet kennismaken met de wijngaarden, hun locatie en de algemene filosofie. En toen begon het proeven meteen, de beste keuze: hier hebben we het over de bodem, de locatie, het terroir. Zoals Marie-Helene het zelf omschreef: "een druivenras is als papier: het zegt niets. Het gaat erom wat je erop schrijft".

Op elk perceel groeit een mix van druivenrassen, net als vroeger. Op deze manier concurreren de rassen met elkaar, wat leidt tot een verbetering van de kwaliteit van de individuele druiven. Het Marcel Deiss Estate stimuleert de wijnstokken om diep genoeg te wortelen om het beste uit het terroir te halen. Daarom proberen we het karakter van de bodem in de druiven te krijgen, zodat elke wijn een expressie is van zijn oorsprong.

Tijdens onze proeverij werd voor elke wijn de locatie van de wijngaard aangegeven en werden echte stukjes grond gebruikt om de bodemgesteldheid te illustreren. Elke wijn was duidelijk anders, ook al hadden de wijnen precies dezelfde druivensoortensamenstelling. Dit was het geval voor Engelgarten en Rotenberg, die we naast elkaar proefden in 2 glazen. De percelen lagen vlak naast elkaar. Engelgarten ligt op een oude rivierbedding met kiezels en grind, Rotenberg is een oude Jurrassische bodem (oolitische kalksteen). Beide wijnen waren totaal verschillend, maar elk met hun eigen specifieke touch. En toen we vroegen van welke druiven de wijn was gemaakt, keek Marie-Hélène ons vragend aan: "Maar dat doet er toch helemaal niet toe? Het bleek een combinatie te zijn van Riesling, Pinot Gris, Pinot Beurot, Muscat en Pinot Noir.

De proeverij was een ontdekkingsreis van het terroir en liet zien wat de Elzas en de verschillende druivenrassen aan kwaliteit kunnen voortbrengen. De Grand Cru Schoenenbourg werd door Marie-Hélène kort vergeleken met de Romanee Conti. Een populaire wijn in Europa sinds de 12e eeuw vanwege de uitstekende conservering door de samenstelling van de bodem. Schoenenbourg wijnen kunnen heel oud worden. Een wijnmaker moet er bewust voor kiezen om deze wijn te maken. Helaas gebeurt dat volgens Marie-Hélène te weinig, waardoor Schoenenbourg niet meer de aantrekkingskracht van vroeger heeft, maar het potentieel onveranderd blijft. En we konden hem achteraf proeven, naast de Grand Cru Altenberg en de Mambourg. Wat een fantastische wijnen.

We proefden die middag 18 wijnen en kwamen tot de conclusie dat we Marcel Deiss veel eerder hadden moeten bezoeken. De filosofie van het wijnmaken, de intentie waarmee de wijnen worden gemaakt, de kwaliteit en zeker de prijs-kwaliteitverhouding spreken ons erg aan. En om dan terug te komen op het belang van de druivenrassen en het anders te willen doen: Domaine Marcel Deiss is er een paar jaar geleden in geslaagd om af te komen van de verplichting om de druivensoort op het etiket te vermelden. Inderdaad, hier doen we het anders.