Liber Pater
In Bordeaux zijn talloze wijnhuizen gevestigd die naar perfectie streven. Liber Pater daarentegen zet zich in om het karakter en de smaken van weleer nieuw leven in te blazen.
Op een kleine wijngaard in de gemeente Landiras in Graves werkt Loïc Pasquet sinds 2005 aan het herstellen van de smaak van Bordeaux zoals die was vóór de filoxera-epidemie in de 19e eeuw de oude wijngaarden teisterde. Dit houdt in: niet-geënte wijnstokken, vergeten druivensoorten zoals Castets en Petite Vidure, een plantdichtheid van wel 20.000 wijnstokken per hectare, en het gebruik van muilezels voor taken die doorgaans door tractoren worden uitgevoerd.
Daardoor is Liber Pater een van de meest controversiële namen in de regio geworden, deels vanwege de wijn zelf, deels vanwege de prijs, en deels omdat de voorschriften van het appellatiesysteem en de ambities van Pasquet niet altijd op één lijn hebben gelegen.
Geschiedenis
In 2016 oordeelde een rechtbank in Bordeaux tegen Pasquet in een zaak over subsidies voor exportbevordering; een uitspraak waartegen hij bezwaar maakte en in beroep ging, waarbij hij volhield dat hij het slachtoffer was geworden van een handelspartner. Een afzonderlijke zaak over appellatiewetgeving en zijn ongewoon hoge aanplantdichtheid werd in 2017 in hoger beroep gedeeltelijk vernietigd.
Pasquet kocht dit landgoed in 2005 van Graves, gelegen in Landiras. De eerste jaargang waar hij leiding aan gaf was die van 2006, wat naar Bordeaux-maatstaven betekent dat Liber Pater echt een jong wijnhuis is
De naam is afgeleid van de Romeinse god, die wordt geassocieerd met Bacchus en symbool staat voor wijnstokken, wijn en overvloed. Het is een passende naam voor dit project, dat is gebaseerd op het idee dat de ware identiteit van Bordeaux al bestond vóór de huidige conventies.
Deze wijn verwierf bijna van de ene op de andere dag een cultstatus. In slechts enkele jaren tijd werd er voor een enkele fles duizenden euro’s betaald, en Liber Pater werd een van de zeldzaamste en meest gewilde wijnen van Frankrijk.
Juist de keuzes die deze wijn uniek maakten, brachten Pasquet echter in conflict met de autoriteiten. In 2016 oordeelde een rechtbank in Bordeaux tegen Pasquet in een zaak over exportbevorderingssubsidies, een beslissing waartegen hij in beroep ging, waarbij hij volhield dat hij het slachtoffer was geworden van een handelspartner. Een afzonderlijke zaak over appellatieregels en zijn ongewoon hoge aanplantdichtheid werd in 2017 in hoger beroep gedeeltelijk vernietigd.
Landiras, een muilezel en een heel oude ploeg
De wijngaard Liber Pater ligt in de gemeente Landiras, binnen de appellatie Graves, en is vrij klein. Omdat hij zo klein is, bewerkt Pasquet de hele wijngaard zelf met behulp van één muilezel.
De aanplantdichtheid is wat deze wijngaard het duidelijkst onderscheidt van de moderne praktijken in Bordeaux. Sommige delen van de wijngaard zijn beplant met tot wel 20.000 wijnstokken per hectare, wat ongeveer het dubbele is van het regionale gemiddelde. Hoe hoger de dichtheid van de wijnstokken, hoe heviger de concurrentie en hoe lager de opbrengst per wijnstok.
Bovendien worden de opbrengsten opzettelijk laag gehouden. Ook het gebruikte landbouwwerktuig weerspiegelt deze filosofie. De wijngaarden worden volledig bewerkt door Pasquet en een muilezel, waarbij gebruik wordt gemaakt van traditionele, door paarden getrokken wijngaardgereedschap in plaats van tractoren.
De wijnstokken zijn niet geënt en staan op hun eigen wortels in plaats van op Amerikaanse onderstammen. Dit is het meest kenmerkende aspect van deze plek, en al het andere vloeit hieruit voort.
Waarom zand hier zo belangrijk is
Niet-geënte wijnstokken zijn zeldzaam in de Bordeaux-regio, en de reden daarvoor is duidelijk: het komt door de phylloxera, de wortelluis die vanaf de jaren 1860 de Europese wijngaarden verwoestte. Het enten op resistente Amerikaanse onderstammen was de oplossing, en dit werd de gangbare praktijk.
Liber Pater loste dit probleem op door gebruik te maken van de bodem. De wijngaarden van het landgoed zijn aangeplant op zandgrond vermengd met grind, en de phylloxera kan zich moeilijk voortplanten in zandgrond. Juist hierdoor is Pasquet in staat om wijnstokken op hun eigen wortels te laten groeien.
Pasquet stelt dat het smaakprofiel van Bordeaux voorgoed is veranderd toen de wijngaarden na de phylloxera-uitbraak werden omgeschakeld naar geënte wijnstokken, en dat wijnen geproduceerd van wijnstokken die op eigen wortels groeien in de zandgrond van Graves een zintuiglijke ervaring bieden die tegenwoordig zelden in de regio te vinden is.
Of je het nu eens bent met deze bewering of niet, de bodem is precies wat dit project fysiek mogelijk maakt.
De druivensoorten die Bordeaux is vergeten
De meeste druivenrassen die bij Liber Pater worden geteeld, zouden elders in de Gravesde aandacht trekken . Pasquet heeft rassen opnieuw aangeplant die halverwege de 19e eeuw in Bordeaux veel voorkwamen, maar sindsdien stilletjes uit beeld waren geraakt; sommige daarvan mogen volgens de huidige INAO-voorschriften niet meer worden geteeld.
In plaats van klonen aan te kopen, werd het wijnstokmateriaal geselecteerd volgens de massale-selectiemethode, waarbij stekken van oude wijnstokken worden genomen.
De druivenrassen die in de wijngaarden en wijnen voorkomen, zijn als volgt:
- Castets
- Petite Vidure
- Tarnay-Coulant
- St-Macaire
- Malbec, een van de weinige druivensoorten die bij de meeste wijnliefhebbers bekend is
Het feit dat Merlot volledig ontbreekt, is een van de kenmerken die deze wijn typeert. Ook Cabernet Sauvignon ontbreekt in naam, maar Liber Pater gebruikt de naam ‘Petite Vidure’ voor zijn niet-geënte massale selecties van Cabernet Sauvignon, die het grootste deel van de blend uitmaken. Hij gebruikt dus de oude naam voor Cabernet Sauvignon om ze te onderscheiden van conventionele, geënte wijnstokken.
Amfora’s, vaten en een maceratie van twee maanden
De wijn uit 2015 is gefermenteerd in amforen en gerijpt voor 85% in amforen en voor 15% in barriques; vanaf 2018 wordt de wijn uitsluitend in amforen gevinifieerd
Pasquet combineert traditionele en moderne methoden, ogenschijnlijk zonder zich iets aan te trekken van de schijnbare tegenstrijdigheid.
Klei-amforen maken deel uit van deze aanpak. De jaargang 2015 werd bijvoorbeeld gevinifieerd in grijze klei-amforen met een inhoud van 250 liter en 400 liter, en na twee maanden maceratie werd de wijn drie jaar gerijpt. Deze aanpak neigt meer naar het pre-phylloxera-tijdperk dan naar de moderne Bordeaux-stijl.
De wijn uit 2015 fermenteerde in amforen en rijpte voor 85% in amforen en voor 15% in barriques; vanaf 2018 wordt de wijn uitsluitend in amforen gevinifieerd.
Het resultaat is, vanuit het perspectief van Pasquet, een wijn in de Bordeaux-stijl van de 19e eeuw, doordrongen van een moderne gevoeligheid. Niemand anders in de Graves-regio maakt wijn op deze manier.
De wijnen
Naast het merk Liber Pater zelf wordt ook de naam Denarius steeds bekender. Net als bij alle andere producten van het wijnhuis zijn de productievolumes uiterst laag, een direct gevolg van de lage opbrengsten en de kleine omvang van de wijngaard in Landiras.
De prijs weerspiegelt niet alleen deze schaarste, maar gaat daar zelfs nog verder in. Liber Pater behoort tot de duurste wijnen ter wereld, een feit dat de vraag van de markt naar de geschiedenis van vóór de phylloxera-epidemie beter illustreert dan de conventionele Graves-benchmark.
Veelgestelde vragen
Waar ligt Liber Pater precies?
In de gemeente Landiras, binnen de appellatie Graves van Bordeaux, ten zuidoosten van de stad.
Wie leidt het landgoed?
Loïc Pasquet, die het landgoed in 2005 kocht en zowel eigenaar als wijnmaker is. Hij bewerkt de wijngaard zelf.
Waarom is Liber Pater zo duur?
Zeer kleine volumes, extreem lage opbrengsten, werk met de hand en met muilezels, en een grote vraag naar een wijn die beweert het Bordeaux van vóór de phylloxera-plaag te reconstrueren. De jaargang 2015 kostte tienduizenden euro’s per fles.
Wat betekent ‘ongent’ en waarom is dat van belang?
De wijnstokken groeien op hun eigen wortels in plaats van op phylloxera-resistente Amerikaanse onderstammen, wat mogelijk is dankzij de zandgrond. Pasquet stelt dat dit essentieel is voor de authentieke smaak van Bordeaux.
