De Champagne rellen van 1911
Heb je je ooit afgevraagd waarom zo'n beetje elk detail rond 's werelds beroemdste mousserende wijn in de Champagne gereglementeerd is? Het gebied is beperkt tot 34.200 hectare, precies onderverdeeld in verschillende subregio's, en ook de druivensoorten en productiemethoden zijn vastgelegd. Ja, zelfs de maximale opbrengst wordt elk jaar nauwkeurig bepaald door het Comité Champagne. Nu zou je kunnen denken dat al deze strenge regels maar één doel hebben: de uitzonderlijke kwaliteit van mousserende wijn garanderen waar Champagne wereldwijd bekend om staat. Maar in feite is dat maar de halve waarheid.
In het begin van de 20e eeuw heerste in deze prestigieuze wijnstreek nog het recht van de sterkste. De champagnehuizen hadden een enorme vrijheid, terwijl de wijnboeren meestal achterbleven. Deze mix was een economisch en sociaal kruitvat dat in 1911 twee keer explodeerde met de Champagne rellen - en in de nasleep waarvan deze uitgebreide set regels werd opgesteld, die vandaag nog steeds als een keurslijf dient voor producenten. Laten we een reis terug in de tijd maken.
Champagne rellen: wat gebeurde er eerder
Om te begrijpen waarom er in 1911 twee krachtige explosies plaatsvonden in de Champagne, moeten we een paar jaar eerder beginnen in de geschiedenis, namelijk aan het einde van de 19e eeuw. In die tijd was het gebruikelijk dat champagnehuizen weinig of geen eigen wijngaarden hadden, maar de benodigde druiven kochten van wijnboeren uit de regio. Maar rond de eeuwwisseling hadden deze wijnboeren nauwelijks druiven om te verkopen. Enerzijds kwam dit doordat een groot deel van de wijngaarden was verwoest door de legendarische druifluisplaag. Aan de andere kant hadden moeilijke weersomstandigheden ook tot slechte oogsten geleid.
Toch hadden de huizen nog steeds druiven nodig - de vraag naar champagne was toen immers al enorm. Bovendien eisten de wijnboeren hogere prijzen voor hun oogst, maar de huizen wilden de prijs sterk drukken. het zat dus muurvast. Goethe citeerde: "Waarom ver weg trekken? Zie, het goede is zo dichtbij!" en zo begonnen de huizen hun druiven te kopen in het naburige departement Aube. Dit was precies het gebied dat tegenwoordig deel uitmaakt van de Champagne als de Côte des Bar. Op dat moment hoorde het echter nog niet bij Champagne.
Twee kruitvaten komen tevoorschijn
Toen de wijnboeren uit de Aube beseften dat de kwaliteit van hun druiven zo goed was dat ze geschikt waren voor champagneproductie, begonnen ze prompt zelf mousserende wijnen te produceren - en die als champagne te verkopen. Dit beviel de oorspronkelijke Champagne-wijnboeren en de huizen niet. Aube werd daarom verbannen. In 1908 verkregen de wijnboeren zelfs een decreet tegen hun collega's uit de Aube dat hen officieel verbood om hun mousserende wijnen nog langer Champagne te noemen.
Ondertussen begonnen de huizen druiven te kopen uit andere streken van Frankrijk. Vooral de Loire was een zeer dankbare handelspartner. Ja, er werden zelfs vatwijnen uit Duitsland geïmporteerd voor de champagneproductie! Dit beviel de champagnewijnboeren natuurlijk helemaal niet. Ze waren woedend. Zo woedend zelfs dat in januari 1911 het eerste kruitvat met een luide knal ontplofte.
Eerste Champagne-opstand in januari 1911
De wijnboeren uit de regio organiseerden zich en kwamen in het geheim bijeen in de twee kleine dorpjes Damery en Hautvilliers, waar de meeste pakhuizen van veel champagnehuizen waren gevestigd. Als een woedende menigte onderschepten ze binnenkomende leveringen uit de Loire en vernietigden ze alle druiven. Maar dat was nog niet alles! De rellen escaleerden. De wijnboeren braken in de volle opslagplaatsen in en goten zonder aarzelen basiswijnen en afgewerkte champagnes in de rivier de Marne. Dit verhitte de gemoederen nog meer. De woedende menigte eiste nog meer vernietiging. Dus trokken ze naar Aÿ, dat toen al één van de epicentra van de champagneproductie was. De wijnboeren bestormden er huizen en staken ze in brand. Aÿ moest branden!
In feite slaagden ze erin om bijna de hele stad in puin en as te leggen voordat de gouverneur van de Parijse regio een telegram stuurde met de vraag om hulp. De regering stuurde onmiddellijk 40.000 soldaten naar de regio.
Plotseling was er vrede. Deze eerste Champagne-opstand veroorzaakte veel schade, vooral economisch. Maar het vernietigde ook het weinige vertrouwen dat er nog was tussen de wijnboeren en de huizen. Deze burgeroorlog-achtige opstand kostte tenminste geen mensenlevens. Dat zou echter snel veranderen.
Tweede Champagne-opstand in februari 1911
Om verdere onrust in de Champagne te voorkomen, voerde de Franse regering na de eerste opstand snel de Champagnewet in. Deze wet regelde niet alleen voor het eerst officieel welke druivensoorten gebruikt mochten worden voor champagne en hoe deze geproduceerd moesten worden, maar ook waar de druiven vandaan mochten komen. Namelijk uitsluitend uit de Champagne zelf. De wijngaarden in de Aube - en dus ook hun wijnboeren - waren dus duidelijk uitgesloten. Saillant detail: sommige champagnehuizen kochten stiekem toch druiven uit de Aube. De kwaliteit was gewoon te goed. De wijnboeren uit de Aube waren ondertussen bijna ten einde raad. Eerst mochten ze hun mousserende wijnen niet meer als champagne verkopen, daarna werden ze zelfs officieel uitgesloten en toch wilde men er in de Champagne nog van profiteren? Uiteindelijk werden ze kwaad.
Een paar dagen later barstte hun woede uit in zeer agressieve straatgevechten, waarbij wijnboeren uit de Champagne en de Aube elkaar op leven en dood bevochten. Toen de eerste dodelijke slachtoffers vielen, werden er opnieuw soldaten uit Parijs gestuurd. Maar ze waren niet in staat om de situatie onder controle te krijgen. De straatgevechten verschoven nu naar geheime operaties. Steeds weer werden wijngaarden in brand gestoken en vijandelijke bedrijven vernield. De soldaten stonden machteloos toe te kijken en kwamen altijd te laat. Pas op 7 juni 1911 werd de situatie enigszins gekalmeerd. De regering gaf toe en wijzigde een deel van de Champagnewet. De Aube werd nu geklasseerd als 'deuxième zone' en mocht dus 'tweederangs champagne' produceren. Het was een briljante politieke truc, maar wel een die volledig voorbijging aan de realiteit van het leven van de getroffenen.
Het conflict blijft smeulen
Want laten we eerlijk zijn: wie wil er tweederangs zijn? Zeker niet de wijnboeren uit de Aube. Zeker niet als het gaat om zoiets eersteklas als champagne. Dus begonnen de mannen te vechten om hun bedrijven eindelijk officieel te erkennen als deel van de Champagne. Zonder enige degradatie. De strijd werd echter niet langer op straat gevoerd, maar in de rechtszaal. En jarenlang zonder succes. Noch de regering, noch Champagne zelf gaven toe. In 1914 werd het erkenningsproces van de Aube opgeschort door de Eerste Wereldoorlog. Wijnboeren werden soldaten. Velen keerden niet terug van de oorlog. Zowel de Champagne als de Aube verloren veel vaders en zonen. Zelfs jaren na de oorlog leden beide regio's nog onder de wonden die waren toegebracht en littekens hadden achtergelaten.
Happy end met een nieuwe toevoeging aan de Champagne
Maar toen beleefde Frankrijk een economische opleving. Champagne was opeens niet meer voorbehouden aan de elite, maar werd ook gedronken door de middenklasse. En die hadden grote dorst. In de Champagne kwam de productie echter nog maar net op gang. Het was onmogelijk om deze enorme dorst alleen te lessen. Voor 1927 werd bijvoorbeeld een verkoop van meer dan 300 miljoen flessen voorspeld. De regering en de Champagne beseften al snel dat ze deze enorme hoeveelheid nooit zouden kunnen produceren zonder hulp van de Aube.
Daarom mochten de wijnboeren uit de Aube vanaf 1927 eindelijk officieel 'eersteklas champagne' produceren en verkopen. En op 22 juli werden ze zelfs plechtig verwelkomd in de Champagne als subregio van de Côte des Bar.
Economische belangen zorgden dus niet alleen voor duurzame vrede, maar ook voor de huidige geografische grenzen van de Champagne. En als dit fascinerend stukje Franse wijngeschiedenis je honger naar champagne heeft aangewakkerd, dan vind je bij Best of Wines natuurlijk een uitgelezen selectie fijne champagnes uit de Côte des Bar en alle andere subregio's.
